Czy jesteśmy już zbawieni?

O pewności, decyzji, uczynkach i zaufaniu Bogu

To jedno z najbardziej osobistych pytań chrześcijaństwa. Nie brzmi jak definicja doktrynalna, raczej jak szept sumienia: czy ja naprawdę jestem zbawiony? A zaraz potem kolejne: czy już, czy dopiero będę? I jeszcze trudniejsze: czy mogę mieć pewność?

Chrześcijaństwo od samego początku mówi o zbawieniu jako darze Boga. Ale gdy próbujemy ten dar opisać, uporządkować i nazwać, okazuje się, że różne Kościoły robią to w bardzo odmienny sposób. Nie dlatego, że wierzą w innego Boga, lecz dlatego, że inaczej rozkładają akcenty między łaską, wiarą, uczynkami i ludzką odpowiedzią.

Co na to różne kościoły:

Kościół katolicki mówi o zbawieniu w czasie ciągłym. Nie jako o jednorazowym wydarzeniu, ale jako o drodze. Człowiek zostaje zbawiony przez łaskę, nie przez własne zasługi, ale ta łaska domaga się współpracy. Wiara, sakramenty i uczynki nie są konkurencją, lecz elementami jednego procesu. Pewność zbawienia w sensie absolutnym nie jest tu czymś oczywistym – nie z braku zaufania do Boga, lecz z realizmu wobec ludzkiej wolności. Zbawienie nie jest czymś „posiadanym”, lecz czymś, w czym się trwa (https://www.vatican.va).

Anglikanizm ponownie sytuuję się pomiędzy. Zbawienie jest dziełem Boga i Jego łaski, przyjmowanym przez wiarę, ale życie chrześcijańskie traktowane jest jako odpowiedź, która ma realne znaczenie. Anglikanie zwykle unikają języka absolutnej pewności, woląc mówić o ufności. Zamiast pytania „czy na pewno jestem zbawiony?”, częściej pojawia się pytanie „czy żyję w relacji z Bogiem, która mnie przemienia?” (https://www.anglicancommunion.org).

Luteranizm wprowadza tu mocny akcent. Reformacja sformułowała jedno z najbardziej znanych zdań teologicznych: człowiek zostaje usprawiedliwiony z łaski przez wiarę. Zbawienie nie zależy od uczynków, one są owocem wiary, nie jej warunkiem. W tym sensie zbawienie jest już faktem, opartym na obietnicy Boga, a nie na ludzkiej kondycji. Jednocześnie luteranizm zachowuje świadomość ludzkiej słabości, dlatego pewność zbawienia nie opiera się na emocjach czy „duchowych doświadczeniach”, lecz na zaufaniu Słowu.

W Kościołach ewangelicznych odpowiedź bywa najbardziej jednoznaczna: zbawienie dokonuje się w momencie świadomego przyjęcia Jezusa Chrystusa jako Pana i Zbawiciela. Jest decyzja, jest wiara, jest pewność. Uczynki są ważne, ale jako konsekwencja nowego życia, nie jako element warunkujący zbawienie. Stąd częsty język: jestem zbawiony – wypowiadany bez wahania, jako wyraz ufności w Bożą obietnicę.

I właśnie tu pojawia się napięcie, które powraca w rozmowach między chrześcijanami. Czy pewność zbawienia jest znakiem wiary czy zbytnią pewnością siebie? Czy brak takiej pewności to pokora, czy nieufność wobec łaski? Czy zbawienie jest wydarzeniem, procesem, czy może jednym i drugim jednocześnie?

Co ciekawe, wszystkie tradycje zgadzają się co do jednego: zbawienie pochodzi od Boga, nie od człowieka. Różnice pojawiają się wtedy, gdy próbujemy opisać, jak człowiek w tym zbawieniu uczestniczy. Jedni podkreślają decyzję, inni drogę. Jedni mówią o pewności, inni o nadziei. Jedni akcentują moment nawrócenia, inni całe życie wiary.

Być może więc pytanie „czy jesteśmy zbawieni?” nie musi dziś prowadzić do niepewności. W różnych tradycjach chrześcijańskich odpowiedź brzmi zasadniczo: tak, wierzymy, że jesteśmy zbawieni. Różnica nie dotyczy samego faktu zbawienia, lecz sposobu, w jaki się o nim mówi i jak się je przeżywa. Dla jednych będzie to spokojna pewność oparta na Bożej obietnicy, dla innych, ufność wyrażana w codziennej wierności, a dla jeszcze innych głębokie przekonanie zakorzenione w osobistej relacji z Chrystusem.

I może właśnie w tej różnorodności języka widać coś istotnego: zbawienie nie jest teorią do zdania na egzaminie ani pojęciem do precyzyjnego zdefiniowania raz na zawsze. Jest relacją z Bogiem, którą Kościoły opisują różnymi słowami, starając się uchwycić tę samą rzeczywistość łaski.

Pozostaje jednak jeszcze jedno pytanie, równie ważne i równie poruszające sumienie wierzących: czy zbawienie można utracić? Jeśli jesteśmy zbawieni dzięki łasce, to czy ta łaska może zostać odrzucona, zaniedbana lub utracona? A jeśli nie, co wtedy oznacza ludzka wolność i odpowiedzialność? To pytanie prowadzi wprost do kolejnych różnic między Kościołami i dotyka samego napięcia między Bożą wiernością a ludzką kruchością. Właśnie temu zagadnieniu poświęcony będzie następny artykuł.